Hukuki ilişkilerimizde güven esas değildir. Olmamalıdır. Adli sistemin dava yoğunluğundan işlemez hale gelmesi de bu tespitimizi doğrulamaktadır. Hukuki ilişkinin kapsamını geniş tutuyoruz: İşçi işe girerken görev tanımı yapılmış, ücret ve prim esasları belirlenmiş, açık ve net olarak sınırları belirlenmiş iş akdi yapmalıdır. Alacaklı, borç verirken “en yakın zamanda ödeyeceğim” yerine; miktarın, tarihin, ödeme tarihinin yazıldığı bir protokol yapmalıdır. Bir ortaklık kurulurken “elimizden geleni yapacağız” yerine; görev ve yetkilerin tanımlanmış olduğu, denetim sisteminin ve cezai şartların yer aldığı bir sözleşme kaleme alınmalıdır.
En başta adı ne olursa olsun “hukuki ilişkinin” nasıl biteceğine karar vermeliyiz. Tabi tarafların yüksek beklenti ve heyecan içerisinde olduğu bir dönemde oturup ayrılık şartlarını görüşmek kolay olmayacaktır. Yanılsamalardan biri de tarafların kurdukları ilişkinin süresiz devam edeceği düşüncesinden kaynaklanmaktadır. Diğer bir yanılsama da hep kazanma, devamlı fayda görme düşüncesidir.
Belirsizliklerin, boş alanların yerini güvensizlik ve kötüye kullanım doldurur. Denetimsizliğin ve kontrolsüzlüğün sonucu zarardır, hüsrandır. Kötü ayrılmaktır.
“Bizim aramızda üçün beşin hesabı olmaz”, “bir birimize güveniriz”, “bana güven, senin hakkını yemem, çok güvensiz olma” gibi sözlerin hukuk açısından hiçbir karşılığı yoktur.
İnsan ve güven faktörü yeterli değildir. Yazılılık esas olmalıdır. Hukuki uyuşmazlıkta taraflar kendilerini haklı görürler. “Yoğurdum ekşidir diyen olmaz” atasözü tam da bu manayı ifade eder. Mahkemeye başvurulur, avukat tutulur. Artık silahlar çekilmiştir. İyiniyet ve güvenin yerinde yeller esmektedir. Üçün beşin lafını etmeyenler, kuruşun hesabını sorar.
Önemli, önemsiz ayrımı yapmadan hukuki ilişkilerimizi yazılılık esasına göre düzenlemeliyiz. Hukuk sistemimizin bazı sözleşmelerin geçerliliğini yazılı şekil şartlarına bağladığını da unutmamalıyız. Sürekli, sistemli, faydalı ilişkiler için çerçevesi belirlenmiş açık ve net sözleşmeler, protokoller düzenleyerek yola çıkmalıyız. Yazılılık ilkesi, ilişkilerin sağlığı yanında delil ve ispat açısından da büyük öneme sahiptir.
Muhammet İbrahim İnan
Avukat